Vai trò của sắt đối với cơ thể người

Sắt là một vi chất quan trọng tham gia trong quá trình tạo máu và một phần cấu trúc của bộ não. Sắt trong các Hemoglobin (Hb) và myoglobin có thể gắn với oxy phân tử rồi chuyển chúng vào trong máu và dự trữ ở trong cơ. Hb có trong tế bào hồng cầu và làm hồng cầu có màu đỏ.

Myoglobin chỉ có ở cơ vân, có tác dụng như là nơi dự trữ oxy, chúng kết hợp với các chất dinh dưỡng để giải phóng năng lượng cho hoạt động cơ bắp.

Chất sắt thường được dự trữ trong một cái “kho”, gọi là gan, để khi cơ thể thiếu thì lấy ra sử dụng. Nếu kho dự trữ này cũng cạn kiệt thì người ta sẽ bị thiếu máu. Ảnh hưởng của sắt đến hoạt động trí não không chỉ vì sắt cung cấp oxy cho não mà còn vì sắt cũng tham gia trực tiếp vào phát triển chức năng não bộ. Nhiều cấu trúc trong não có hàm lượng sắt cao như ở gan. Do đó, sắt cần được cung cấp cho tế bào não trong giai đoạn sớm của quá trình phát triển não bộ.

Ở trẻ nhỏ, chất sắt đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển não bộ và duy trì sự khoẻ mạnh của hệ miễn dịch.

Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng có 2 loại sắt mà cơ thể có thể hấp thu là heme và non-heme. Sắt heme có trong các sản phẩm động vật như thịt bò, thịt gà, cá. Sắt non-heme có trong các loại thực vật như đậu Hà Lan, đậu lăng và các loại gia vị.

Ảnh hưởng của việc thiếu sắt đối với cơ thể trẻ

Sắt có tác dụng hỗ trợ tế bào hồng cầu vận chuyển ôxy đi nuôi cơ thể. Thiếu sắt có thể làm ngừng trệ sự phát triển hệ thần kinh ở trẻ nhỏ, khiến trẻ kém thông minh, nhận thức chậm khả năng phát âm và học nói ở trẻ bị gặp nhiều khó khăn hơn những đứa trẻ bình thường.

Mặt khác, trẻ thiếu chất sắt ngay từ trong bụng mẹ sẽ có sự phát triển hệ thần kinh thính giác và sự truyền tín hiệu âm thanh kém hơn. Ngoài ra, trẻ còn bị tăng nguy cơ mắc chứng thiếu máu, bị nhẹ cân, suy dinh dưỡng bào thai ngay từ khi còn ở trong bụng mẹ và dễ bị sinh non.

Thiếu sắt thường tăng dần theo thời gian và có liên quan đến chế độ ăn kém hoặc mất máu nhiều. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, thiếu sắt gây thiếu máu.

Khi bị thiếu sắt, trẻ sẽ xuất hiện các triệu chứng: Da xanh, niêm mạc mắt môi nhợt, không có cảm giác đói khiến trẻ biếng ăn. Trẻ dễ bị kích động, hoặc ngược lại kém hoạt bát, chóng mệt. Trẻ có thể béo phì kèm xanh xao, hoặc gầy ốm dưới mức bình thường.

Một nghiên cứu ở Mỹ cho thấy đối với các em học sinh chỉ mới thiếu dự trữ sắt trong “kho” mà chưa có biểu hiện thiếu máu (nghĩa là chỉ mới thiếu nguyên liệu tạo máu nhưng chưa có thiếu máu) thì khả năng toán học cũng đã thấp hơn các em học sinh có dự trữ sắt đầy đủ. Khi đã đến mức thiếu máu thì sự phát triển thể chất của các em sẽ chậm lại, các em sẽ rất dễ “oải”, lười hoạt động, học kém tập trung, và còn dễ ngủ gật trong lớp. Nếu nặng hơn sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và vận động, biến dạng móng tay chân (dẹp, lõm), đau nhức trong xương, gan lách to (ở trẻ còn bú), tim dễ bị suy.

Giúp trẻ chống thiếu sắt

Để giúp trẻ chống thiếu sắt bạn nên cung cấp đầy đủ chất sắt cho trẻ em ngay từ những giai đoạn đầu đời và có chế độ ăn hợp lý cho trẻ.

Theo các chuyên gia y tế, bà bầu cần bổ sung 30-60mg chất sắt/ngày để chống thiếu máu cho cơ thể và đảm bảo cho sự phát triển của bé sau này. Bà bầu có thể bổ sung chất sắt bằng viên nén, tốt hơn cả là qua hấp thu chất sắt từ thực phẩm.

Sau khi trẻ chào đời, trẻ cần được bú mẹ ngay giờ đầu sau sinh và bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Chất sắt trong sữa mẹ không nhiều như sữa bò nhưng dễ hấp thu hơn.

Lượng sắt mà cơ thể trẻ cần ngày càng tăng theo thời gian. Khi đến tuổi ăn dặm, trẻ cần được bổ sung sắt vì dự trữ sắt trong cơ thể trẻ sẽ bị cạn dần sau 6 tháng đầu sau khi sinh. Lúc này, trẻ cần được ăn thực phẩm giàu sắt để phục vụ cho quá trình phát triển của cơ thể.

Khi cho trẻ ăn dặm, bạn không nên thiên lệch chỉ bổ sung các thực phẩm chứa sắt mà cần phải đảm bảo 4 nhóm: bột, đạm, chất béo, rau xanh và quả chín (lưu ý cho bé ăn cả nước lẫn chất xơ của thực phẩm). Đối với trẻ sinh non, sinh đôi, sinh ba, nhẹ cân dưới 2,5 kg hay suy dinh dưỡng bào thai…, cần được bổ sung sắt sớm hơn, từ tháng thứ 2 sau sinh. Nếu cần, có thể bổ sung thêm các thuốc bổ đa sinh tố có chứa sắt.

Khi trẻ chuyển sang ăn thức ăn cứng, bạn nên chọn loại thực phẩm có hàm lượng sắt cao gồm: thịt nạc, tôm, cua, thịt gà, lòng đỏ trứng gà, gan, hải sản, đậu đỗ, cà chua, đậu nành, bánh mì, ngũ cốc tăng cường, đậu phụ, tảo, rong biển, rau chân vịt...

Sự hấp thu sắt bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Một yếu tố quan trọng là dạng của sắt trong thức ăn. Heme là thành phần chính của huyết sắc tố để cấu tạo nên hồng cầu. Sắt ở dạng heme có nhiều trong thức ăn nguồn gốc động vật và dễ được hấp thu hơn là sắt không ở dạng heme có nguồn gốc thực vật.

Thức ăn giàu sắt ở dạng heme bao gồm các loại hải sản như nghêu, sò huyết, tôm, cá... các loại phủ tạng động vật như gan heo, gan gà, gan bò. Nên cho trẻ ăn đầy đủ các loại thực phẩm nói trên và các loại thịt bò, thịt gà, trứng để trẻ được bổ sung sắt đầy đủ.

Một số loại thức ăn giàu sắt không ở dạng heme như bột ngũ cốc, đậu tươi nấu chín, hạt bí đỏ, mật đường, các loại rau xanh như rau muống, măng tây...

Nên cho trẻ ăn nhiều chất làm tăng hấp thu sắt như thịt cá, gia cầm, các loại trái cây: vitamin C, cam, dưa đỏ, dâu, nho, các loại rau: bông cải xanh, cà chua, khoai tây, tiêu xanh và tiêu đỏ...

Bên cạnh đó, bạn cũng nên hạn chế cho trẻ những thức ăn chứa chất làm giảm hấp thu sắt là các loại củ dền, củ cải, sản phẩm từ đậu nành…

Ngoài chế độ ăn, bạn cũng nên tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần cho trẻ để tránh thất thoát sắt qua đường tiêu hoá.

Hãy thường xuyên nhận sự tư vấn của bác sĩ và các chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo việc cung chất sắt cho trẻ được đầy đủ.